Asfalt, cigla, beton… Ogromne količine ovih građevinskih materijala u savremenim gradovima idealni su upijači toplote. A kako ta toplota ne ostaje zarobljena u njima, nego se oslobađa, nastaje tzv. efekat urbanog toplotnog ostrva.
Reč je o pojavi da su gradovi i do nekoliko stepeni topliji od svog znatno manje urbanizovanog, prirodnog ili ruralnog okruženja. Efekat urbanog toplotnog ostrva oseti se i u Beogradu, posebno u širem centru i u delovima Novog Beograda.
Kroz sadnju drveća moguće je ublažiti ovo zagrevanje.
Nova studija, koja je obuhvatila 8.919 gradova i čak 3,6 milijardi ljudi širom sveta, tražila je odgovor na ključno pitanje: koliko tačno drveće može da pomogne u ublažavanju efekta toplotnog ostrva?
Kompleksni proračuni međunarodnog tima naučnika pokazuju da može da ga prepolovi.
U odsustvu zelenila, efekat urbanog toplotnog ostrva zagrejao bi analizirane svetske gradove za, u proseku, 0,31 °C. Ali zahvaljujući hladovini i oslobađanju vodene pare, drveće smanjuje ovaj doprinos na prosečno 0,15 °C.
Ali moramo imati u vidu da se ovde govori o globanim prosecima.
Analiza je obuhvatila skoro 9.000 gradova, ali umesto da posmatraju gradove kao pojedinačne celine, naučnici su ih podelili na manje segmente (veličine oko 150 gradskih blokova). Ovakav precizan pristup bio je neophodan jer drveće u njujorškom Centralnom parku, na primer, ne može da rashladi udaljene i gusto naseljene kvartove koji su kilometrima daleko – njegov efekat je lokalni.
Istraživači su zatim ukrstili podatke sa lokalnih meteoroloških stanica, satelitske snimke i napredne kompjuterske modele. Upoređivanjem temperatura u vrelim gradskim jezgrima sa onima u zelenijem, ruralnom okruženju, dobili su jasnu sliku o tome koliki je stvarni učinak drveća u borbi protiv efekta urbanog toplotnog ostrva.
Iako oko 185 miliona stanovnika iz tridesetak velikih gradova osećaju prosečno hlađenje drveća od najmanje 0,3 °C, siromašniji i topliji urbani centri – kojima je to olakšanje najpotrebnije – usled manjka drveća beleže znatno skromnije rezultate.
U 20 gradova sa najmanje tri miliona ljudi, postojeći zeleni pokrivač ublažava efekat urbanog toplotnog ostrva za manje od 0,05 °C. Štaviše, u četiri grada – Dakaru (Senegal), Džedi (Saudijska Arabija), Kuvajtu (Kuvajt) i Amanu (Jordan) – drveća je toliko malo da preko 15 miliona njihovih stanovnika praktično ni ne dobijaju nikakvo hlađenje od stabala.
S druge strane, autori su takođe mapirali i gradove gde drveće snižava temperaturu više od globalnog proseka, za minimalno 0,25 °C. Ovi podaci dodatno osvetljavaju globalnu neravnotežu: dok skoro 40% gradova u bogatim zemljama uživa u tolikom nivou rahlađivanja, u siromašnim nacijama taj procenat iznosi manje od 9%.
„Postoji ta nejednakost”, istakao je vodeći autor studije, Robert Makdonald iz ekološke organizacije The Nature Conservancy. „Kada pogledate gradove širom sveta, postoji mnogo, mnogo gradova koji imaju veoma nisku pokrivenost drvećem, posebno u zemljama u razvoju. Zato mislim da je brojka smanjenja temperature vazduha bila malo manja nego što smo očekivali.”
Na samom vrhu liste sa najizraženijim efektom hlađenja nalazi se Berlin.
Prema podacima Evropske agencije za životnu sredinu (EEA), procenat pokrivenosti krošnjama drveća (tree cover) u Berlinu iznosi impresivnih 45,72%. Uz stotine hiljada uličnih stabala i prostrane gradske šume, zelenilo je u prestonici Nemačke postalo ključna infrastruktura.
A u narednim godinama, ta brojka će rasti… Prema zakonu o prilagođavanju novoj klimi iz prošle godine, prestonica Nemačke planira da do 2040. uveća broj stabala na milion, što je preko dva puta više nego danas. Dodatne mere adaptacije uključuju povećanje zelenih površina, odnosno tzv. „ostrva za hlađenje”.
Kako se navodi, tu su i Atlanta, Moskva, Vašington, Sijetl i Sidnej.
„Drveće nas neće spasiti od klimatskih promena”
Svake godine vrućine odnesu skoro pola miliona života, a zbog lošeg kvaliteta kuća i nedostatka sistema hlađenja, njihovom negativnom uticaju posebno su izloženi siromašniji slojevi stanovništva.
Ipak, sudeći prema novom istraživanju, pritisak može smanjiti i zeleno planiranje gradova.
Autori naglašavaju da gradovi, pre svega siromašniji i topliji, mogu i treba da urade više kako bi povećali pokrivenost drvećem.
Međutim, zbog ograničenja u pogledu dostupnosti vode, zemljišta i odgovarajućih vesta, ali i sve dubljih promena klime, sadnje bi smanjile buduće zagrevanje gradova za maksimalno 20%.
„Drveće nas neće spasiti od klimatskih promena”, ocenio je Robert Makdonald. „Klimatski scenariji pokazuju mnogo topliji svet i pokrivenost drvećem može samo donekle pomoći.”
Sa njim se slaže i dekan za životnu sredinu na Univerzitetu u Mičigenu, Džonatan Overpek, koji nije bio deo studije.
„Ova strategija nije ni približno dovoljna da uspori klimatske promene. Samo prelaskom sa fosilnih goriva na obnovljive izvore i skladištenje energije u baterijama možemo se nadati da ćemo zaustaviti klimatske promene koje izazivaju haos širom planete.”
KLIMA101 NEDELJNI NEWSLETTER
Naposletku, pored smanjenja toplote, drveće i priroda generalno imaju i brojne druge koristi – od onih dobro poznatih kao što su prečišćavanje vazduha, smanjenje količine ugljen-dioksida i upijanje padavina do onih manje očekivanih poput smanjenja stresa, pa čak i ublažavanja osećaja bola.
Kao grad koji po pošumljenosti kaska za mnogim drugim evropskim prestonicama, ali i stecište investitorskog urbanizma, Beograd izgleda ovu lekciju tek treba da savlada.
