Foto: Rok Ciglič, arhiva Geografskog instituta Anton Melik (GIAM ZRC SAZU)
Dok ovo čitate, visoko na planini Triglav, tope se ostaci jednog od poslednjih lednika u Sloveniji.
Umirući Triglavski glečer ranije je pokrivao površinu od preko 56 fudbalskih terena, a danas – oko jednog veka kasnije – od ledenog džina ostalo je tek nekoliko manjih, izolovanih ledenih površina koje više podsećaju na komade skamenjenog snega zimi. U svetlu neobično toplog vremena proteklih nedelja, i ovi poslednji tragovi onoga što se nazivao lednik nestaće u narednim danima, procenjuju naučnici sa Geografskog instituta Anton Melik u Sloveniji.
Stručnjaci nestanak pripisuju klimatskim promenama, odnosno njihovim posledicama. Pored vrućina, konačnom krahu lednika kumovale su i neuobičajeno niske snežne padavine tokom zime i njihovo rano topljenje.
Kao najviši vrh Julijskih Alpa, Triglav se uzdiže na 2.863 metra nadmorske visine. Nalazi se na grbu i zastavi Slovenije, najviši je vrh i jedini nacionalni park u zemlji. Na njegovim severoistočnim padinama, ispod samog vrha na oko 2.500 metara na Triglavskoj visoravni, nekada se nalazio Triglavski glečer.
Sada su to tzv. lednički ostaci. Ali ubrzo će i to biti odnešeno rukom klimatskih promena.
Istorijat Triglavskog glečera
Ova godina je samo „ekser u kovčegu” Triglavskog glečera. Zagrevanje ga nagriza već decenijama.
Kako pokazuju istorijski podaci, krajem 19. veka, ovaj lednik zauzimao je površinu od preko 40 hektara. Sa porastom temperature, već 1946. godine Triglavski glečer biva više nego prepolovljen, na oko 15 hektara. Od tada, njegovu površinu redovno prate istraživači iz Geografskog instituta Anton Melik.
Uprkos smanjenju u odnosu na kraj 19. veka, sredinom prošlog, skijaši su i dalje mogli da skijaju po ledniku na Triglavu.
Ali već devedestih, samo oko četiri decenije kasnije, to više nije bilo moguće.
Početkom 21. veka, odnosno 2003, Triglavski glečer pao je na svega 0,7 hektara, što je ekvivalentno površini jednog fudbalskog terena. Iako veličina varira iz sezone u sezonu, stanje nije bilo sjajno ni u narednim godinama – prostirao se na između jednog i tri hektara.
Onda dolazi 2019. Merenja Instituta pokazala su da se Triglavski glečer toliko smanjio da je prestao da bude glečer. Drugim rečima, umesto da svake zime od akumuliranog snega dobija novi led, on je ubrzano nestajao.
„Klimatske promene ispred naših očiju – nastavlja se povlačenje lednika ispod Triglava (i Skute)”, napisao je Geografski institut u septembru te godine. „Ovaj glacijalni tepih je sve što je ostalo od Triglavskog glečera.”
Površina je u jesen 2019. bila toliko mala da su stručnjaci bili jednoglasni – lednik je nestao, pisali su tada slovenački mediji.
„Ledena masa se toliko smanjila u poslednjih 150 godina, od kraja Malog ledenog doba, da je to zapravo tek mrlja leda i nikako ne može biti glečer”, ocenio je fizički geograf Uroš Stepinšik.
Koliko je ova transformacija dramatična potvrđuju i fotografije iz vremena kralja Petra II kada je kao dete 1937. godine bio u poseti Triglavskoj visoravni. U pozadini se vidi lednik na Triglavu koji 90 godina nakon što je fotografija nastala više neće postojati.
Slovenija je prva zemlja koja je izgubila sve svoje lednike
Slovenija ima još jedan znatno manji lednik, tačnije imala ga je. U pitanju je glečer Skuta koji je usled drastičnog zagrevanja svog okruženja, izgubio karakteristike lednika poput glacijalnih pukotina i postao tek lednički ostatak. Uz to, od 1969. godine, površina Skute je ispod kritične granice od oko tri hektara.
Voda sa oba nekadašnja glečera u Sloveniji otiče u Crno more. To znači da je njihovo topljenje doprinosilo porastu nivoa mora, problemu koji preti da izazove haos za obalske zajednice širom sveta. Pored toga, stručnjaci upozoravaju da povlačenje i nestanak alpskih glečera u budućnosti može dovesti do manjeg protoka u rečnim basenima Drave i Mure, reka koje su od suštinskog značaja za navodnjavanje i vodosnabdevanje u Sloveniji.
Kada su u maju 2024. neki mediji preneli vest da bi Venecuela mogla da bude prva zemlja u modernom dobu koja je izgubila sve svoje lednike, istraživači su skrenuli pažnju na to da su slovenački glečeri nestali decenijama ranije, kada su nekadašnji Triglavski glečer i Skuta postali lednički ostaci.
Na Triglavu vrlo brzo ni tih ledničkih ostataka neće biti. Zagrevajući planetu, za manje od sto godina, čovečanstvo je sa Triglava zbrisalo led za koji se procenjuje da se na tom mestu taložio od kraja pleistocena, skoro 12 hiljada godina.
Zemlje koje zbog globalnog zagrevanja gube glečere ne utrkuju se koja će biti prva, druga, treća. Niko ne želi da se to desi – tako se gube prepoznatljivi pejzaži i rađaju nove opasnosti. Zato vest o potpunom topljenju Triglavskog glečera treba da bude još jedan alarm i podstrek na zauzdavanje klimatskih promena, kako uskoro ne bismo čitali o nekom narednom stradalom ledniku.
