Foto: WWF Adria
U uvali između Vidliča i obronaka Stare planine, smestila se Slavinja, živopisno selo na Rosomačkoj reci, u blizini njenog ušća u Visočicu. Okruženo netaknutom prirodom, ovo mesto broji svega nekoliko desetina stalnih stanovnika, a jedno od tamošnjih domaćinstava na području Parka prirode Stara planina nedavno je dobilo solarnu električnu ogradu kroz saradnju WWF Adrije i fondacije Intesa.
Nova ograda, odnosno pastirica, namenjena je zaštiti stoke od divljih zveri, a domaćinstvo je odabrano na osnovu podataka o učestalim napadima, pre svega vukova, u saradnji sa upravljačem zaštićenog područja.
Postavljanje pastirice obezbediće zaštitu pašnjaka površine oko dva do dva i po hektara, a na taj način, trebalo bi da se doprinese i smanjenju štete, uz istovremeno očuvanje velikih zveri i unapređenje suživota ljudi i prirode.
Kako navodi WWF Adria u saopštenju, kada se govori o reaktivnim sistemima na situacije susreta divljih zveri i čoveka, električne ograde predstavljaju jednu od najefikasnijih preventivnih mera za zaštitu stoke, naročito kada se koriste u kombinaciji sa pastirskim psima.
„WWF Adria je više od dve godine prisutna na Staroj planini i prepoznali smo da su farmeri, stočari i drugi proizvođači ključna zainteresovana grupa, sa kojom je neophodno započeti strukturisan dijalog zasnovan na njihovim iskustvima, potrebama i predlozima”, objasnio je Vanja Jakšič, programski saradnik za program zaštite bioraznovrsnosti.
„Tako smo i došli do zaključka da je najbrža i trenutno najefikasnija mera prevencije – pastirica. Njihova svakodnevna egzistencija neposredno zavisi od prirodnih resursa i interakcije sa divljim vrstama, zbog čega su upravo oni među najdirektnije pogođenim akterima u kontekstu suživota ljudi i velikih zveri.”
Iz WWF Adrije ističu da je doniranje električne pastirice samo početak sistematičnijeg pristupa promociji suživota velikih zveri i ljudi na području Stare planine. Sama aktivnost realizovana je u okviru saradnje sa fondacijom Intesa, kroz koju su sprovedene i druge aktivnosti na području zaštićenog područja, među kojima su unapređenje zelenih koridora i reintrodukcija hrasta lužnjaka.
Iako na Staroj planini sunce napaja električnu pastiricu kako bi se stoka odbranila od divljih životinja, širom Evrope niču i potpuno solarne ograde – umesto klasičnim materijalima, dvorišta i poljoprivredna imanja ograđuju se uspravno postavljenim, bifacijalnim solarnim panelima. Pored zaštite okućnice, ove solarne ograde istovremeno proizvode struju, pokrivajući deo potrošnje i smanjujući račune.
Ali Stara planina – koja je godinama bila poprište borbe protiv malih hidroelektrana – napravila je zaokret ka energiji sunca i pre solarne pastirice.
U leto 2024, u staroplaninskim selima Temska i Dojkinci puštene su u rad prve zadružne solarne elektrane u Srbiji pod simboličnim imenom Solarna Stara. Pionirski projekat, koji je pokrenula Energetska zadruga Elektropionir, već ima opipljive rezultate: od prihoda ostvarenih prodajom sunčanih kilovat-časova u prvoj godini rada postrojenja, u skladu sa željama i potrebama meštana, kupljena su vrata i trimer za košenje trave.
Povrh svega toga, na Staroj planini nalaze se i solarni pioniri među manastirima: uz elektranu od šest kilovata, manastir Presvete Bogorodice u selu Visočka Ržana upisao se u registar kupaca-proizvođača u martu 2023. godine, kao jedan od prvih pet manastira koji su odlučili da proizvode struju pomoću sunca.
Od uspostavljanja registra kupaca-proizvođača, 2022, do danas, na spisku Elektrodistribucije Srbije nalazi se oko 18 manastira širom zemlje.
